Merhaba sevgili Bilişim Dergi okurları. Bu yazımda, biz
mühendislik alanında çalışmaya karar vermiş kadınların karşılaştığı ayrımcı
politikalar ve buna rağmen elde ettiğimiz başarılardan bahsetmek istedim.
Sanırım biraz feminist bir yaklaşım oldu ama bunu topladığım verilerden yola
çıkarak söylüyorum.
Temelde tüm çalışan kadınların yaşadıkları sıkıntılar,
problemler var. Ancak mühendislik toplumumuzda tamamıyla erkek işi olarak
görüldüğü için kadınlar bu alanda maalesef daha fazla problem yaşamaktalar. Her
mühendisliğin kendine has çalışma prensiplerinden kaynaklı farklı alanlarda
farklı deneyimlerden söz etmek 
mümkündür. Ancak az önce de belirttiğim gibi
hepsi "mühendisliğin erkek işi
görülmesi" ortak paydasında birleşiyor. Mesela; bilgisayar mühendisliğinde
(veya bilişim sektöründe), inşaat mühendisliğinde sıkça yaşanan, kadınların
"masa başı işlere" uygun görülmesi neyse ki kadın-erkek bilgisayar
mühendislerinin topyekün masa başlarına oturtulması ile ayrımcı bir şekilde
yaşanmıyor. Peki, iş alanındaki bu tutumun sebebi ne? Aslında bunun sebebi
oldukça açık. Bebeklikten itibaren pembelere dolanan küçük kız çocukları,
evciliklerde anne rolüne bürünüp yemekler yaparken erkek çocuklar (günümüzde
bilgisayar oyunu oynayıp, MSN’ e giriyorlar) makineleri kurcalıyorlar.
İlkokuldan itibaren ders kitaplarında annelerinin sofraya yemek koyuşunu
izlemeye alışan genç kızlar, teknolojiye karşı yaşıtları erkekler gibi motive
edilmiyorlar. Rol model kadınların azlığı veya olanların da erkekler gibi göz
önüne çıkarılmaması da eklenince kadınlar bilişim alanında maalesef erkeklere
göre geride kalıyorlar. 2003’teki verilere göre; Fortune 500 şirketleri içinde yönetici
konumundakiler arasında kadınların oranı yüzde 15.7. Bu şirketler arasında
yüksek teknoloji şirketlerine bakıldığında ise kadınların oranı yüzde
11.1 düzeyinde. Kısacası genel ortalamanın bile altında... Paralel bir durum
yönetim kurulu seviyesinde de gözleniyor. Fortune 500 genelinde yönetim
kurullarındaki kadın oranı yüzde 12.4 iken, bilişim şirketlerinde bu oran yüzde
9’a düşüyor. Peki yaratıcılığın ve çevikliğin hayli önemli olduğu bu
sektörlerde kadının yeri niye daha az? İşte, Catalyst de, bu sorunun yanıtını
aramak için yola çıkmış. Araştırmadan ortaya çıkan sonuçlara göre kadınların
önünde dört temel engel var:
*Kurum
kültürleri kadınların tepeye yükselmesini desteklemiyor.
*Şirketler
çalışanların yetkinliklerinin saptanması, kariyer planlamasının yapılması ve
çalışanların geliştirilmesi konusunda stratejik davranmıyorlar.
*Kadınlar,
yükselmeleri için onlara yol gösterecek rol modellerin, yöneticilerin
eksikliğini duyuyorlar ve kendilerini yalnız hissediyorlar. Kadınların,
erkeklerin sahip olduğu kadar geniş iş çevrelerinin olmaması da diğer bir
olumsuz etken olarak kabul ediliyor.
*Aile ve iş
dengesi, dolayısıyla ikisi arasında yaşanan çelişkiler burada da kendini
gösteriyor.
Ayrıca
Catalyst’ in araştırmasına göre, yüksek teknoloji alanında üst düzeylerde kadın
yöneticilerin azlığı kesinlikle eğitim eksikliğinden kaynaklanmıyor. Yani bu
veriler bizi, neden olarak kız çocuklarını oyuncak bebeklerle, erkek
çocuklarını ise oyuncak arabalar ve bilgisayarlarla oynamaya iten eğitim
öncesindeki döneme götürüyor.
PEKİ BU PROBLEMİN ÇÖZÜMÜ İÇİN NELER YAPILIYOR?
Bilişim
teknolojileri, bilgisayar ve internet, modern insanın günlük hayatının
vazgeçilmez bir parçası. Türkiye’de kadınların modern hayata katılmalarını ve
bilgi toplumunda söz sahibi olmasını isteyen Intel ve KA-DER, güçlerini
kadınlar için birleştirdi
2005 yılında
yapılan Kadın ve Bilişim Günü etkinliği, AB sürecindeki Türk kadınının
teknolojiye ilgisini gözler önüne serdi. Kadın Adayları Destekleme ve Eğitme
Derneği (KA-DER) ve Intel’in işbirliğiyle gerçekleştirilen toplantıya emekli,
öğrenci, sivil toplum kuruluşu üyesi bilgisayar meraklısı yaklaşık 350 kadın
katıldı. Bu toplantıda bilişim dünyasının kadın yöneticilerinden Intel Türkiye,
Ortadoğu ve Afrika Bölge Direktörü Ayşegül İldeniz ise, geleceğin Türkiye’sinde
bireyler için vazgeçilemez olacak bilişim teknolojilerini kadınların
kullanabilmesi için çalışmalar yaptıklarını söyledi. İldeniz amaçlarını
“Bilgisayarla tanışan kadınlarımızın modern hayata katılımlarını artırmayı ve
toplumsal alanda katma değer yaratmayı hedefliyoruz. Kadın ve Bilişim Günü’nü
her yıl düzenlemeyi ve evrenselleştirmeyi planlıyoruz” sözleriyle aktardı ve bu
toplantılar geçen seneye kadar sürdü. Ayrıca aynı toplantıda İldeniz (Kendisi
Intel’in 67 ülkeden sorumlu yöneticisidir.) Türkiye’nin bölgede en hızlı
gelişen ülke olduğunu söyledi. Bu konuda Avrupa Komisyonu da bir çalışma yaptı.
Bilişim sektörü bir yandan krizle boğuşuyor bir yandan daha fazla kadına
nasıl ulaşacağını planlıyor
Avrupa Komisyonu, bilişim sektörünün
bugünkü durumunun kadınlara çok da cazip gelmediğine raporunda yer verdi. İş dünyasının bugünlerde en büyük sıkıntısı, tahmin edeceğiniz üzere son aylarda
etkisini iyiden iyiye artıran ve milyonlarca işçinin işinden olmasına neden
olan global ekonomik kriz. Ancak iş dünyasının sorunu elbette sadece bu
kriz değil; zira geçtiğimiz günlerde Avrupa Komisyonu tarafından
yayınlanan bir rapora göre, Avrupa'nın bilişim sektöründe çalışan
kalifiye mühendislerinin sayısı 300.000 gibi yüksek bir değerde düşüş yaşayacak
ve özellikle Avrupa'da IT sektöründe çalışan her 5 kişiden biri kadın
olacak.
IT sektöründe çalışan ve bu bağlamda 'Cyberellas' olarak da
adlandırılan kadın mühendislerin sayısının oldukça yetersiz olduğunu ifade eden
Avrupa Komisyonu, Alcatel-Lucent, Motorola, Microsoft, Orange-France ve IMEC
gibi önde gelen ve IT sektörüne yön veren şirketlerin bu sektörü kadınlar için
daha cazip kılmak için girişimlerde bulunacağının altını çizdi. Yapılan ve
yapılacak çalışmalar için herkese teşekkür ediyoruz .
Son olarak bilişim sektöründe adından söz ettirmiş kadınlardan birkaç örnek
vermek istiyorum…
MELTEM YILMAZ TORAL
ABD'de AskJeeves arama motoru sisteminin web yüzünü tasarladı ve
programladı. Şirket bünyesinde araştırma geliştirme projelerine öncülük etti.
Geliştirdiği projeler arasında çocuklar için "Hear Jeeves Talk"
isimli bir öğretici/asistan da vardı, böylece ajkids.com sisteminin daha kolay
kullanılmasını sağladı. Daha sonra büyük bir firmada teknik eğitimlerden, yeni
programcıların yetiştirilmesinden ve kodlama geliştirmeden sorumlu olarak
çalıştı. Şu anda yeni girişimlerle uğraşıyor. 30'lu yaşlarında. Bilgisayar
Bilimleri, Ekonomi, Endüstriyel İlişkiler ve Çince eğitimi almış.
AKKANNA PECK
Şu anda Netscape Communications' da çalışıyor. Meşhur Mozilla Internet
tarayıcısının GNU/Linux ortamına aktaran anahtar yazılım geliştiricilerden.
Daha önce Sun Microsystems, Silicon Graphics ve Apple Computer için çalışmış.
Favori programlama dilleri C, C++, Java, JavaScript, Python, Perl, sh, csh,
Lisp, Scheme ve FORTRAN. 30'lu yaşlarında. Matematik lisans eğitimi almış.
DENİZ AKKUŞ KANCA VE
NİLGÜN BELMA BUGÜNER
Internet üzerinden bir grup zeki insanı
bir bilgi işlem dokümantasyon projesi etrafında örgütlemek, onları çekip
çevirmek, ortaya tutarlı bir bütün çıkarmak, insanları organize etmek, bütün
bunları gülümseyerek, sabırla ve dünya standartlarında yapmak kolay bir iştir
diye düşünecek olursanız, bir daha düşünün derim. (ya da kendiniz deneyin ve
acı dolu günler geçirin ) Bu tür zor bir işin altından kalkmak için iki zeki, yetenekli, disiplinli
ve çalışkan kadın gerekiyordu. Eğer bugün GNU/Linux kullanan ve Türkçe konuşan
insanlar herhangi bir ek çaba harcamadan sistemlerini Türkçe kullanabiliyor,
hata mesajlarını ve destek bilgilerini ana dillerinde alabiliyorlarsa, pek çok
karmaşık işin Linux tabanlı sistemler üzerinde adım adım nasıl yapılacağını tek
bir kaynaktan, tutarlı bir şekilde "NASIL" (HOW-TO) belgeleri ile öğrenebiliyorlarsa bunun
sorumlusu bu iki bayandır.
ADA LOVELACE
Mekanik bir bilgisayar tasarlayan İngiliz
Charles Babbage'ın makinesi üzerine yazılmış bir Fransızca makaleyi tercüme
ederek İngiliz mühendise gönderdi. Bundan etkilenen Babbage, Lovelace Kontesi
Ada'dan söz konusu makaleye kendi notlarını da eklemesini istedi. Ada,
çevirdiği makalenin üç katı uzunluğuna erişen kendi orijinal notlarını Babbage'a
gönderdi ve aralarında yoğun bir iletişim başladı.
Leydi Lovelace'a göre bu tür bir makine
uygun şekilde programlanırsa karmaşık müzik eserleri bestelemek, grafik üretmek
ve karmaşık matematiksel problemleri çözmek için kullanılabilirdi. Genç kadın
haklıydı.
Ada Lovelace, Babbage'a gönderdiği
mektuplarda söz konusu makinenin belli ve sonlu sayıda adımdan oluşan bir plan
kullanarak ne şekilde Bernoulli sayılarını hesaplayabileceğini tarif ediyordu.
Bu plan, bilgisayar tarihinde somut bir makineye uygulanabilecek olan ilk
"bilgisayar programı" olarak kabul edilmektedir.
1979 yılında, ABD Savunma Bakanlığı
tarafından geliştirilen meşhur programlama dillerinden birine "ADA"
ismi verildi.
Leydi Ada'nın iletişim kurduğu tek büyük
yaratıcı Babbage değildi. Sosyal hayatında yer alan isimler arasında Sir David
Brewster (kaleydoskopun mucidi), Charles Wheatstone, Charles Dickens ve Micheal
Faraday da vardı. Bilinen ilk bilgisayar programcılarından olan, müzikle,
atlarla ve hesap makineleri ile ilgilenen bu dahi, tutkulu kadın hayata
gözlerini yumduğunda sadece 35 yaşında idi.
GRACE MURRAY
1928 yılında Vassar College'dan
matematikçi ve fizikçi olarak mezun olan genç kadın 1934 yılında Yale
Üniversitesi'nden matematik doktorasını aldı. Bu parlak genç kadına göre "bir
şeyin şimdiye kadar hep o şekilde yapılmış olması bir gün bambaşka şekilde
yapılamayacağını gösteren bir argüman olamazdı."
1943 yılında ABD donanmasına katılan
Grace, Mark I, Mark II ve Mark III bilgisayarları üzerinde geliştirdiği
programlardan ötürü donanma nişanı ile ödüllendirildi. Grace artık
"koramiral"di.
Olanca hızı ile programlama
araştırmalarına devam Grace Murray Hopper değişik derleyiciler üzerinde
çalışmaya başladı. Otomatik faturalama ve hesaplamalar için İngilizce
komutlardan oluşan ve UNIVAC üzerinde çalışan bir programlama dili geliştirmeye
ağırlık verdi. "Programlarımızın tamamını İngiliz dilinden komutlar
içeren, kolay anlaşılabilir bir programlama dili ile yazabiliriz"
dediğinde çevresindeki bilgisayarcılar ve matematikçiler ona güldüler çünkü
"bilgisayarlar İngilizce diline benzer bir dille programlanamazdı.” Meydan
okumayı kabul eden Grace üç yıl sonra, 1952'de, COBOL programlama dilini ve
derleyicisini ortaya koydu. Dönemin devasa bilgisayarlarında programların
düzgün çalışmasını engelleyen gerçek, fiziksel bir böcek bulan Dr. Grace Murray
Hopper bilgisayar hatası anlamına da gelen "böcek" ("bug",
"debugging", vs.) terimini de kültürümüze armağan etti.
Grace Murray Hopper, 1991 yılında ABD'deki
en prestijli bilimsel ödüllerden biri olan Ulusal Teknolojisi Madalyası ile
ödüllendirildi. Bunu alan ilk kadın bilgisayarcı idi. Hopper, 1986'da
donanmadan, çalışan en yaşlı üye olarak emekli olmuş ve 79 yaşında DEC firmasında üst düzey
danışman olarak yeni bir kariyere başlamıştı.
Sonuç olarak verdiğim örneklerde de
görüldüğü gibi biz kadınların da (eğer fırsat verilirse ) bilişim alanına katkılarımız küçümsenemeyecek kadar önemlidir.
Kaynaklar:
