E-devlet'e
geçişin yavaş yavaş başladığı günümüzde önemli adımlardan biri de hiç kuşkusuz
elektronik faturadır. Kağıda basılı faturaların şekil ve şartlarını düzenleyen
Vergi Usul Kanunu’nun 1961 yılında yasalaşmasının ardından tam 48 yıl sonra
elektronik faturaya geçiş yapılması büyük bir adım.
Elektronik
Fatura çalışmalarının birinci adımı olarak tasarlanan Elektronik Fatura Kayıt Sisteminin
tamamlanmasının ardından ikinci adım olarak elektronik fatura kullanımını
tabana yayacak ve bankacılık sistemini faturalaşma sürecinin içerisine katacak
yeni bir model üzerinde çalışmalar sürdürülmektedir.
Genel hatları ile Elektronik Fatura
Kayıt Sistemi, kurum ve kuruluşların düzenledikleri faturalarda bulunan bazı
bilgilerin, belirlenen uygulama ve veri standartları çerçevesinde Gelir İdaresi
Başkanlığı sistemine aktarılması sureti ile faturalara ait ikinci nüshaların
kağıt ortamda saklanması zorunluluğunu ortadan kaldıran; ayrıca alıcılarına
verilmek üzere hazırlanan birinci nüsha faturaların da güvenli elektronik
imzalı dijital belge şeklinde oluşturulmasına imkan sağlayan bir sistemdir.
Elektronik Fatura Kayıt Sistemi
kapsamında kağıt veya güvenli elektronik imzalı dijital belge olarak
düzenlenebilen birinci nüsha faturalar, genel hükümler çerçevesinde düzenlenen
faturalardan aşağıda belirtilen 3 nokta da farklılık göstermektedir:
1) Seri Sıra Numarası Yerine Fatura ID Numarası Kullanımı
2) Sistem Amblemi
3) Sistem Şerhi
Türkiye’de Elektronik Fatura Düzenleme Şartları
Türkiye’de elektronik fatura uygulamasından yararlanabilmek için ilk önce bir
dizi işlemin yapılması gerekiyor. Bunlar:
- Elektronik fatura düzenleyebilmek için yapılması gereken başvuru aşaması,
- Başvurunun olumlu karşılanması sonucu uygulanacak deneme aşaması,
- Deneme aşamasının olumlu sonuçlanmasından sonra geçilecek olan protokol aşaması
olarak sıralanabilir.
Özel
şirketler, Elektronik Fatura Kayıt Sistemi’ne geçmek isteyen kurumlara birçok
konuda hizmet verebilmektedir: Ön
Değerlendirme Hizmetleri, Başvuru
Hazırlık Hizmetleri, Başvuru
Test Aşamasındaki Hizmetler, Protokol
Sonrası Hizmetler gibi.
E-Fatura Uygulamasının
Özellikleri
Başvurular
telefondan(arama ya da mesaj), bayilerden ya da internetten yapılabiliyor. Firmalar
birçok kampanya yapıyor: Ücretsiz internet, konuşma, telefon gibi…
E-faturanın uygulama koşullarına baktığımızda ;
-Ücretli değildir.
-Kağıt fatura ile birebir aynıdır.
-Geçerliliği TC. Maliye Bakanlığı tarafından onaylanmıştır. Fatura ID ve fatura
tutarı bilgilerini girerek e-fatura geçerlilik sorgulaması yapılabilir.
-E-faturaya geçildiğinde sadece güvenli elektronik imzalı dijital e-fatura e-posta
adresine gönderilir.
-E-mail ile gelen pdf formatındaki e-fatura dosyasının çıktısı alınarak gerçek
fatura olarak kullanılabilir.
-E-fatura servisi istendiğinde iptal edilebilir.
-Telefon şirketleri mail adresi olmadan da e-fatura uygulamasına katılma imkanı
veriyor, fatura bilgileriniz mesaj olarak geliyor.
- Şirketlere de faturalarını elektronik ortamda yönetebilme adına kurumsal
e-fatura var.
Firmalar
2008 yılı
içinde 392 milyon 54 bin 322 adet fatura elektronik ortamda düzenlendi. Bankaların e-ekstre uygulamasını
başlatmasının ardından, Avea, Turkcell, Vodafone, TTNet ve Türk Telekom, Maliye
Bakanlığı ve Gelir İdaresi Başkanlığı’yla birer protokol imzalayarak, e-fatura
düzenleme hakkı elde etti. Her ay toplam 34 milyon 500 bin aboneye fatura düzenleme
zorunluluğu bulunan bu 5 telekomünikasyon şirketinin, e-fatura uygulamasının
yaygınlaşmasıyla, posta masraflarından elde edeceği tasarruf, yılda 207 milyon
YTL’ye ulaşacak.
Fatura özelliği
olmaması nedeniyle Maliye Bakanlığı iznine ihtiyaç olmayan bankaların e-ekstre
uygulaması hızla yaygınlaşıyor. Şu anda, kredi kartı kullanan her 100 kişiden
35’i ekstrelerine e-posta yoluyla ulaşıyor. Bunda da, uygulamayı
yaygınlaştırmak için bankaların başlattığı kampanyalar etkili.
Avea
e-fatura işlevini Maliye Bakanlığından Ocak 2008’de aldığı onay ile başlattı. 2008-2009
arasında Avea’nın e-fatura abone sayısı 770 bine ulaştı ve böylece 6 bin ağaç kesilmekten,
10 bin metreküp su ve 1,5 milyon kilovat saat enerji boşa gitmekten kurtarıldı.
Vodafone, abonelerinin e-fatura uygulamasına
geçmesiyle ÇEKÜL'ün Antalya'nın Alanya bölgesinde bulunan ''7 Ağaç
Ormanları''nda oluşturulacak 14 bin fidanlık Vodafone Ormanı'na katkıda
bulunacak ve bu ormanın e-faturaya geçen aboneler sayesinde büyümeye devam
edecek.
Turkcell e-fatura sayesinde ise 164 ton kağıt tasarrufu sağladı. Ayrıca
firmanın eski telefonları toplama ve dijital kontör projeleri de var.
TTNET, e-fatura dönemine geçiş ile
birlikte, 1 yılda 780 ton kağıt tasarruf ederken 13 bin ağacı kesilmekten
kurtardı. 1
Aralık 2008 itibariyle tamamen
e-fatura'ya geçiş başlattı.
Türk Telekom, Türkiye’de ilk e-fatura (1 Şubat 2008)
onayı alan şirket. Telekom, telefon hatları için e-fatura hizmetini 8 Şubat
2008'de başlatmış, ancak ilk etapta doğru hamleler yapılmadığı için e-faturaya
geçiş beklendiği gibi olmamıştı. 2008 yılı sonu itibarıyla 900 bin Türk Telekom
müşterisi e-fatura abonesi olarak hem kağıt tasarrufu yapılmasına hem de
çevrenin korunmasına katkı yapmış bulunuyor. Türk Telekom’ un başarılarına
birlikte bakalım:
- “E-Fatura Ormanları” Kasım 2008’de başlayan çevre projesi kapsamında, 4 ay
gibi kısa bir sürede 20 ilde dikimi tamamlanan ağaç sayısı 25 bine ulaştı. Türkiye
genelinde dikilen ağaç sayısının 100 bini bulması hedefleniyor. Bugüne kadar
toplam 64 ilde tamamlanan dikimlerle 89
bin ağaca ulaşıldı.
-Her ay 23,5 milyon adet fatura basan Türk Telekom’un
faturalarının baskısında aylık 125 tonu şirket kopyası, 125 tonu müşteri
kopyası ve 100 tonu zarf olmak üzere toplam 350 ton birinci hamur kağıt
kullanılıyor. E-fatura hizmeti sayesinde ilk aşamada Türk Telekom’un kendi
arşivleri için bastığı faturaların elektronik ortama geçmesiyle her yıl
yaklaşık 24.000 adet çam ağacına denk gelen 1500 ton kağıt tasarruf edilmiş
olacak. Müşteri kopyalarının da isteğe bağlı olarak elektronik ortama taşınması
ile bu rakam yaklaşık üç katına çıkarak 4200 ton kağıda ulaşacak.
-Türk Telekom’un çevre alanındaki
E-Fatura Ormanları
projesi, Türkiye Halkla İlişkiler Derneği (TÜHİD) tarafından
verilen 8. Altın Pusula
Halkla İlişkiler Ödülleri’nde çevre alanında en başarılı kurumsal sosyal
sorumluluk ödülünü; İngiltere merkezli Halkla İlişkiler Birliği Chartered
Institute of Public Relations (CIPR) tarafından düzenlenen Mükemmellik
Ödülleri’nde "En İyi Kurumsal ve İş İletişimi" dalında ödülü; Amerikan
İletişim Profesyonelleri Ligi (LACP) tarafından düzenlenen 2009 Macellan
Ödülleri’nde Toplum İlişkileri ve Çalışan İletişimi kategorilerinde toplam iki platin
ödülü ve IPRA (Uluslararası Halkla İlişkiler Derneği), Sabre, Stevie gibi
uluslararası platformlardan 3 ödül kazandı.
Türkiye’de Elektronik Fatura
Türkiye'deki
yıllık kağıt tüketimi: 4 milyon tondur. Bunun sadece 1.6 milyon tonu sanayiye
geri dönüyor. Başka bir ifadeyle atık kağıtların yüzde 60'ı toplanamıyor. Bu
olumsuz oran Avrupa'da yüzde 40, Amerika'da ise yüzde 20 civarında. Hatta ABD
eyaletleri bu işi kanun düzeyinde ele alarak ciddi önlemler alıyor. Ülkemizde
çöpe atılan kağıtlar geri döndürülse on yılda 3 milyar doların üzerinde tasarruf
edilebileceği hesaplanıyor.
UFE(Uluslararası Finansal Yönetim
Enstitüsü Derneği) tarafından 21 Ekim
2009 yapılan “Finansal Süreçlerde Etkinlik ve Verimliliğin
Artan Önemi” adlı panelde yapılan açıklamada 6 firmada pilot çalışmaları
başlatılan ’e fatura’ uygulamaları ile, Şubat 2008 tarihinden bu yana ikinci
nüshasının basılmadığı fatura adedinin 719 milyonu bulduğu, bunun da parasal
büyüklüğünün yaklaşık 3 milyon dolar olduğu bildirildi. E-fatura sisteminin pilot şirketleri
olan Türk Telekomünikasyon, Turkcell, Avea, Vodafone, Bursagaz ve TTNet 2 yıl
boyunca sadece faturalarının ikinci nüshasını basmayarak 3 milyon dolar
tasarruf sağladı. Önümüzdeki 2 yıl içinde tasarruf miktarının 15 milyon dolara
ulaşması bekleniyor. Yeni e fatura
sisteminin farklı sektörlerde uygulanabilir hale gelmesiyle, bu rakamın da
artacağına değinildi ve bu uygulamayla Türkiye çapındaki 150 bin bakkalın yılda
yaklaşık 135 milyon adet kağıt tasarrufu yapabileceği ifade edildi.
Türkiye’de;
* Yıllık
gönderilen kredi kartı ekstresi: 516 milyon adet
* Telefon,
internet ve kredi kartı müşteri sayısı: 120 milyon
* 6 pilot
şirketin e-fatura tasarrufu: 741 milyon adet
* 6 pilot şirketin e-faturayla
kaynak tasarrufu: 3 milyon dolar
* İki yıl içerisinde tasarruf hedefi: 15 milyon dolardır.
“Kayıt Dışı Ekonomiyle Mücadele Stratejisi
Eylem Planı 2008-2010” kararlarına bakarsak;
-Elektronik fatura projesiyle ülke
çapında uygulanacak bankacılık sistemiyle entegre bir elektronik fatura modeli
oluşturulacak.(2009)
-Elektronik Belge. Fatura dışında düzenlenmesi öngörülen diğer belgelerin
(yolcu taşıma bileti, işlem sonuç formu ve benzeri) elektronik ortamda
oluşturulması, muhafazası ve iletilmesiyle ilgili elektronik fatura projesi
paralelinde çözüm üretilecek. (2009)
Maliye,
naylon faturayla mücadele ve ekonominin kayda alınması amacıyla elektronik
faturayı yaygınlaştıracak şirket kurulmasına destek olacağını açıkladı. Yine Ulaştırma Bakanlığı iletişim
faturalarının tek elde toplanması için bir çalışma başlatıyor. Bedaş da Gelir
İdaresi Başkanlığı ile elektronik fatura düzenleme protokolü imzalamak için
çalışmalar yapıyor.
Dünyadan
Elektronik Fatura Uygulamaları
AB’deki Durum
Avrupa Birliği çerçevesinde yapılan bir araştırmanın sonuçlarına göre yüksek
miktarda fatura düzenleyen Avrupalı şirketlerin yarısı e-fatura ve e-arşivleme
sistemlerini kurma sürecindedirler veya önümüzdeki dönemlerde kurmayı
planlamaktadırlar. Bugün hâlihazırda e-faturalama sistemlerini kullanan
şirketlerin oranı ise 1/3’tür. Bu sistemleri kullanan şirketler bu teknolojiden
memnun olduklarını ve iş süreçlerinde %70’in üzerinde bir etkinliği
yakaladıklarını ve %60’tan fazla gider tasarrufu yaptıklarını belirtmektedirler.
İngiltere
Kredi Yönetimi Araştırma Merkezi tarafından yayınlanan bir araştırmaya göre;
incelenen 400 şirketin %35’i müşterilerine elektronik fatura göndermektedir.
Finlandiya
Vergi uygulamasında faturalar mükellefler tarafından imzalanmamaktadır; bu
sebeple elektronik fatura düzenlenmesi de mümkün olduğunca teknoloji bağımsız
bir dilde kaleme alınmış ve spesifik teknik gereksinimlerinden kaçınılmıştır. Faturayı
yayınlayan ve alan taraflar yollama ve alma işlevleri için kendi istedikleri elektronik
fatura hizmet sağlayıcıyı veya bu görevi de üstlenmiş olan bir bankayı seçebilmektedirler.
Estonya
1.350.000 nüfusu ve 60.000 şirket sayısıyla Avrupa’da elektronik fatura
uygulamasının başarıyla gerçekleştiği ülkelerden birisidir.
Görüldüğü üzere birçok ülkede e-fatura uygulaması bizim ülkemize nazaran çok
daha önceleri başlamış ve uygulamada epeyce yol alınmıştır.
Sonuç
Türkiye'de
var olan kağıt fatura sistemine karşılık çevreye dost olan, tonlarca kağıt
tasarrufu sağlayacak, kullanacak firmalara mali tasarruf, faturalara kolay
erişim ve düzenleme imkanı sunan bir e-fatura sistemi yaygınlaşmaktadır.
E-fatura kullanarak kağıt tasarrufu yapılabilir, milyonlarca ağaç
kurtarılabilir. Üstelik faturalar kolayca arşivlenerek, istenilen anda
faturalara erişilebilir. E-fatura; firmalarda maliyetlerin azaltılması ve
firmalara ekonomik getiri sağlaması, ürün ve hizmet kalitesinin artırılması,
çevreye katkı sağlamada ve kayıt dışılığı önlemede önemli bir katkı
sağlayacaktır. E-fatura kullanarak sahte fatura olayları büyük ölçüde önlenmiş
olur.
Yeni e-fatura sisteminin farklı sektörlerde uygulanabilir hale gelmesiyle
kağıttan ve maliyetten tasarrufun da artacağı muhakkaktır. Sonuç olarak
elektronik fatura dönemi başlamıştır. İlk etapta bazı aksaklıklar ortaya
çıkacak gibi gözükse de netice itibariyle zaman içinde uygulama en doğru
işlerliği kazanacaktır.
Kaynaklar:
- Rekabet, serbestleşme ve sorunları ile“iletişim
raporu”, Hatice Saadet Kalyoncu, Hakan Söğüt
- ELEKTRONİK ORTAMDA HAZIRLANAN
FATURALAR, Güçlühan ECE, E-Yaklaşım / Ağustos 2008 / Sayı: 61
- BİLGİ TOPLUMU STRATEJİSİ EYLEM PLANI (2006-2010)DEĞERLENDİRME
RAPORU RAPOR NO:4
- Maliye
Bakanlığından: Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği, 10.01.1961 tarih ve 10703
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
